Alexander von Humboldt, Yeni Kıta'nın Tün-Gün Eşitliği Bölgelerine Yolculuk, Zamandizinsel Anlatı, Çev. Ömer Bozkurt. 2 Cilt, YKY Kâzım Taşkent Klasik Yapıtlar Dizisi 118, İstanbul 2026, lxxvı+1024 s. (Özgün adı: Voyage aux régions équinoxiales du Nouveau Continent, Relation historique, 3 Cilt, Paris 1814, 1819, 1825)

Çevirmenin “Sunuş” yazısından giriş ve sonuç bölümleri

ALEXANDER VON HUMBOLDT’UN UZUN, ZORLU VE VERİMLİ YOLCULUĞU:
DOĞA, BİLİM, SERÜVEN

Alexander von Humboldt (1769-1859), 18. yüzyıldan 19. yüzyıla geçildiği yıllarda, Yeni Kıta adıyla andığı Amerikalar’ın dönenceler arası bölgelerine beş yıl süren bir yolculuk yapar. Ardından yirmi beş yıl boyunca bu yolculukta derlediği malzemeyi (bitkisel, zoolojik, yerbilimsel örnekler ile maddi ve sözel kültür öğeleri) değerlendirerek ve yaptığı rasatlar, ölçümler ve astronomi gözlemlerine, tuttuğu günlükler ve aldığı notlara, edindiği demografik, ekonomik ve siyasal bilgilere dayanarak topluca Alexander von Humboldt ve Aimé Bonpland tarafından 1799, 1800, 1801, 1802, 1803 ve 1804 Yıllarında Yeni Kıta’nın Tün-Gün eşitliği Bölgelerine Yapılan Yolculuk ^[1]Voyage aux régions équinoxiales du Nouveau Continent, fait en 1799, 1800,1801, 1802, 1803 et 1804 par Alexandre de Humboldt et Aimé Bonplan.ortak üst başlığı altında on beş ayrı başlıkta, folio ve in quarto boyutlarda toplam otuz cilt tutan eserleri yayımlar ^[2]Bu külliyatın kapsadığı cilt sayısı konusunda, ilerde değinileceği gibi, Humboldt biyografları arasında görüş ayrılıkları vardır.Bugün elinizdeki bu kitap o dizinin, üç cilt halinde 1814, 1819 ve 1825 yıllarında yayımlanmış, Zamandizinsel Anlatı alt/özgül başlığını ^[3]Relation Historique. Humboldt eserinin bu parçasına o adı muhtemelen, onun dizideki diğer 27 cilt gibi tematik ya da monografik olmayıp, süre içinde ilerleyen yolculuğu zamandizinsel sırayla … Tümünü Gör taşıyan parçasıdır.

* * *

 Yeni Kıta’nın Tün-Gün Eşitliği Bölgelerine Yolculuk-Zamandizinsel Anlatı, belli bir dönemde doğa bilimlerinin gelişimine önemli katkılar sağlayan, yeni ufuklar açan bir eylemin, bir yolculuğun öyküsü olmanın yanısıra, ölümsüz bir tarih ve coğrafya kitabıdır. Bu kitabın, okurun doğaya ve yerküreye yaklaşımında değişiklikler yaratması yüksek  olasılıktır. Doğal çevresine bundan sonra ayrı bir dikkatle bakması, topografya haritasını daha dikkatle incelemesi, hayvanlar, bitkiler ve mineraller alemlerinin zenginliğine hayranlık içinde kişisel keşiflere yönelmesi şaşırtıcı olmaz.

Von Humboldt’un bu kitabıyla okurunu da eşsiz yolculuğuna katılmaya çağırır ve onu llanos’larda, “okyanus ırmaklarda”, dönenceler ormanlarında, coşkun bir bitkiler evreninde peşi sıra sürüklerken sadece flora ve faunasıyla doğasını değil, yerlisiyle, kölesiyle, sömürgeli Avrupalısıyla ve gene Avrupalı yönetici ve din yayma görevlileriyle, geçmişte bir tarihte Latin Amerika’nın dönenceler halkını ve sömürgeciliği tanıtır.

“Doğanın görkemli nakışları da üstün şiir ve sanat eserleri gibidir; bunlar sürekli yinelenen anılar bırakır insanda ve bütün bir yaşam boyunca, her türlü yücelik ve güzellik duygusuna karışır” ^[4]Voyage aux régions équinoxiales…, <i>in 4°</i> basım, C.II, s.362 diyen von Humboldt, o nakışları benzersiz bir ustalıkla okurlarına aktarıyor.